Wątroba to jeden z najważniejszych narządów w organizmie psa, odpowiedzialny za detoksykację, produkcję białek, magazynowanie glikogenu oraz metabolizm tłuszczów. Niestety, ze względu na swoją złożoną funkcję, jest także podatna na różne schorzenia. Choroby wątroby u psów często rozwijają się podstępnie, dając początkowo niespecyficzne objawy, co znacząco utrudnia ich wczesne rozpoznanie. Właściwa diagnoza i szybkie podjęcie leczenia mają kluczowe znaczenie dla rokowania i jakości życia czworonoga.
Najczęstsze choroby wątroby u psów
Problemy wątrobowe u psów mogą mieć różnorodne podłoże i przebieg. Do najczęściej występujących schorzeń wątroby u naszych czworonożnych przyjaciół należą:
Przewlekłe zapalenie wątroby – długotrwały proces zapalny toczący się w miąższu wątroby, prowadzący do stopniowego uszkodzenia komórek wątrobowych. Może być spowodowane czynnikami infekcyjnymi, autoimmunologicznymi lub toksycznymi, a jego postęp często bywa niezauważalny przez dłuższy czas.
Marskość wątroby – nieodwracalne uszkodzenie struktury wątroby, będące często końcowym etapem przewlekłego zapalenia. Charakteryzuje się zastępowaniem prawidłowej tkanki wątrobowej tkanką łączną (włóknieniem), co stopniowo upośledza funkcjonowanie tego życiowo ważnego narządu.
Nowotwory wątroby – mogą być pierwotne (wywodzące się z tkanki wątrobowej) lub wtórne (przerzuty z innych narządów). Rak wątroby u psa może przez miesiące rozwijać się bezobjawowo, manifestując się dopiero w zaawansowanym stadium, gdy możliwości terapeutyczne są już ograniczone.
Zespół wątrobowo-nerkowy – poważne zaburzenie funkcji nerek wtórne do niewydolności wątroby, prowadzące do złożonych konsekwencji metabolicznych i często dramatycznego pogorszenia stanu zdrowia zwierzęcia.
Stłuszczenie wątroby – nadmierne gromadzenie się tłuszczu w hepatocytach, często związane z otyłością, cukrzycą lub długotrwałym głodzeniem. Stan ten może być odwracalny we wczesnym stadium, jeśli zostanie odpowiednio szybko rozpoznany i leczony.
Objawy chorej wątroby u psa
Rozpoznanie choroby wątroby może stanowić prawdziwe wyzwanie, ponieważ objawy są często niespecyficzne i mogą przypominać inne schorzenia. Wątroba posiada niezwykłe zdolności regeneracyjne, dlatego wyraźne symptomy mogą pojawić się dopiero przy uszkodzeniu ponad 70% narządu.
Wczesne objawy chorób wątroby
We wczesnym stadium choroby wątroby pies może wykazywać:
- Zwiększone pragnienie i częstsze oddawanie moczu
- Stopniową utratę apetytu i powolny spadek masy ciała
- Okresowe wymioty i biegunkę, zwykle po posiłkach
- Narastające osłabienie i apatię
- Wyraźną nietolerancję nawet umiarkowanego wysiłku fizycznego
Zaawansowane objawy niewydolności wątroby
W miarę postępu choroby pojawiają się bardziej charakterystyczne symptomy:
- Żółtaczka (zażółcenie błon śluzowych, białkówek oczu i skóry) – jeden z najbardziej charakterystycznych objawów problemów wątrobowych
- Powiększenie wątroby (hepatomegalia) – wyczuwalne podczas badania palpacyjnego jamy brzusznej jako twardy, powiększony narząd
- Wodobrzusze (gromadzenie się płynu w jamie brzusznej) powodujące widoczne powiększenie obwodu brzucha
- Zaburzenia krzepnięcia krwi (samoistne krwawienia z nosa, dziąseł, wybroczyny na skórze i błonach śluzowych)
- Objawy neurologiczne, w tym encefalopatia wątrobowa (dezorientacja, ataksja, ślinotok, drgawki, a nawet śpiączka)
Encefalopatia wątrobowa to poważne powikłanie niewydolności wątroby, wynikające z gromadzenia się toksyn (głównie amoniaku) w mózgu. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji weterynaryjnej, gdyż nieleczony może prowadzić do trwałych uszkodzeń mózgu, a nawet śmierci zwierzęcia.
Diagnostyka chorób wątroby
Rozpoznanie choroby wątroby u psa opiera się na kompleksowej ocenie stanu pacjenta, obejmującej szereg uzupełniających się badań:
Badania laboratoryjne
Podstawowym narzędziem diagnostycznym są szczegółowe badania krwi, szczególnie ocena enzymów wątrobowych:
- ALT (ALAT) – podwyższony poziom wskazuje na uszkodzenie komórek wątrobowych; jest to enzym względnie specyficzny dla wątroby u psów
- AST (AspAT) – wzrost może świadczyć o uszkodzeniu wątroby, choć enzym ten występuje również w mięśniu sercowym i innych tkankach
- ALP – podwyższony poziom fosfatazy alkalicznej może wskazywać na zastój żółci lub procesy rozrostowe w wątrobie
- GGT – wzrost aktywności gamma-glutamylotranspeptydazy często towarzyszy chorobom dróg żółciowych i jest bardziej specyficzny niż ALP
- Bilirubina – jej podwyższony poziom powoduje żółtaczkę i świadczy o zaburzeniach wydalania żółci
- Albuminy – obniżony poziom może świadczyć o upośledzeniu funkcji syntetycznej wątroby, co jest charakterystyczne dla zaawansowanych chorób
Podwyższone parametry wątrobowe u psa nie zawsze jednoznacznie wskazują na chorobę wątroby – mogą być również spowodowane przyjmowanymi lekami, infekcjami czy chorobami innych narządów. Dlatego konieczna jest dalsza, pogłębiona diagnostyka.
Badania obrazowe
Dla pełnej oceny stanu wątroby wykonuje się:
- USG jamy brzusznej – pozwala ocenić strukturę wątroby, wykryć zmiany ogniskowe, powiększenie narządu oraz stan dróg żółciowych
- RTG – może uwidocznić zmianę wielkości wątroby, jej kształt lub obecność gazu w drogach żółciowych
- Tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny – szczególnie cenne w przypadku podejrzenia nowotworów, umożliwiają dokładne określenie lokalizacji i zasięgu zmian
Biopsja wątroby
Biopsja jest złotym standardem w diagnostyce chorób wątroby, pozwalającym na ocenę histopatologiczną tkanki. Ten zabieg umożliwia postawienie precyzyjnej diagnozy i zaplanowanie odpowiedniego, ukierunkowanego leczenia. Może być wykonywana pod kontrolą USG lub podczas laparotomii.
Leczenie chorób wątroby u psów
Terapia schorzeń wątrobowych zależy od przyczyny i stopnia zaawansowania choroby. Obejmuje zarówno leczenie przyczynowe, jak i objawowe, a jej celem jest zahamowanie postępu choroby i poprawa funkcji wątroby.
Leczenie farmakologiczne
W zależności od rodzaju schorzenia stosuje się:
- Leki hepatoprotekcyjne (S-adenozylometionina, sylimaryna, kwas ursodeoksycholowy) – wspomagające regenerację komórek wątrobowych i chroniące je przed dalszym uszkodzeniem
- Antybiotyki (w przypadku infekcji bakteryjnych) – dobrane na podstawie antybiogramu
- Leki przeciwzapalne i immunosupresyjne (przy autoimmunologicznym zapaleniu wątroby) – zwykle kortykosteroidy w dawkach stopniowo redukowanych
- Leki obniżające poziom amoniaku (laktuloza, neomycyna) – szczególnie przy encefalopatii wątrobowej, zapobiegające neurotoksyczności
- Leki przeciwwymiotne i osłonowe przewodu pokarmowego – łagodzące objawy ze strony układu pokarmowego
Leczenie dietetyczne
Odpowiednio dobrana dieta ma fundamentalne znaczenie w terapii chorób wątroby i często decyduje o powodzeniu leczenia:
- Ograniczenie białka (szczególnie przy encefalopatii wątrobowej) – ale z zachowaniem odpowiedniej jego jakości, preferując białka o wysokiej wartości biologicznej
- Zwiększenie zawartości łatwo przyswajalnych węglowodanów – stanowiących źródło energii i oszczędzających białko
- Suplementacja witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K) – których wchłanianie jest zaburzone przy chorobach wątroby
- Stosowanie diety o wysokiej wartości energetycznej, ale małej objętości – łatwiejszej do przyswojenia przez osłabiony organizm
- Regularne, małe posiłki zamiast jednego lub dwóch dużych – zmniejszające obciążenie metaboliczne wątroby
Leczenie chirurgiczne
Interwencja chirurgiczna może być konieczna w przypadku:
- Guzów wątroby możliwych do usunięcia – gdy są dobrze ograniczone i zlokalizowane w dostępnym operacyjnie miejscu
- Wrodzonej anomalii naczyniowej (shunt wątrobowy) – wymagającej korekcji nieprawidłowego przepływu krwi
- Kamicy dróg żółciowych – powodującej niedrożność i zastój żółci
Rokowania w chorobach wątroby
Przewidywanie przebiegu choroby wątroby u psa zależy od wielu czynników, w tym przyczyny schorzenia, stopnia uszkodzenia narządu i szybkości podjęcia odpowiedniego leczenia.
Chora wątroba u psa – rokowania są generalnie lepsze w przypadkach:
- Wczesnego wykrycia choroby – zanim doszło do nieodwracalnych zmian strukturalnych
- Odwracalnych przyczyn uszkodzenia (np. zatrucia, niektóre infekcje) – gdy możliwe jest usunięcie czynnika wywołującego
- Młodszego wieku zwierzęcia – ze względu na lepsze zdolności regeneracyjne
- Braku towarzyszących chorób – które mogłyby dodatkowo obciążać organizm
W przypadku raka wątroby u psa rokowania zależą przede wszystkim od typu nowotworu, jego rozmiaru i możliwości resekcji. Niestety, nowotwory złośliwe wątroby często są diagnozowane w zaawansowanym stadium, co znacząco pogarsza prognozy i ogranicza opcje terapeutyczne.
Marskość wątroby i przewlekła niewydolność wątroby stanowią poważne wyzwanie terapeutyczne. Choć nie można całkowicie odwrócić zmian strukturalnych, odpowiednie leczenie może znacząco poprawić jakość życia psa i wydłużyć czas przeżycia, czasem nawet o wiele miesięcy czy lat.
Regularne badania kontrolne, ścisłe przestrzeganie zaleceń weterynaryjnych oraz dostosowanie stylu życia psa do jego możliwości zdrowotnych są kluczowe dla pomyślnego rokowania w chorobach wątroby. Właściciele powinni być szczególnie wyczuleni na subtelne zmiany w zachowaniu i samopoczuciu swoich pupili, gdyż wczesna interwencja często decyduje o powodzeniu terapii.